Recensie: Berlijn 1989-2009

Cees Nooteboom is een van Nederlands’ bekendste schrijvers in het buitenland. Hij is vooral bekend om reisverhalen, notities en romans. In een nieuwe uitgave van de Bezige Bij komen dagboekaantekeningen, essays en lezingen over en geschreven tijdens zijn verblijven in Berlijn bijeen. Net voordat de Berlijnse Muur viel, net er na, en ook nog tien jaar later. Een reflectie op een stad, op het leven.

Het persoonlijke en het wereldse

Als Cees Nooteboom zich vestigt in Berlijn in maart 1989, is er een duidelijke scheiding tussen Oost en West Duitsland, tussen Oost- en West-Berlijn. Nooteboom legt verslag van zijn belevenissen, als hij als Westerling naar het Oosten gaat voor een rapportage of zomaar een wandeling, en hij schrijft over de vragen die de mensen die hij tegenkomt bezighouden, over zijn gedachtes als hij zich vestigt in een stad zonder te weten wat het eigenlijk is waar die stad uit bestaat. Berlijn, met alsmaar die Muur. Die enkel maanden later valt. Het bijelkaar komen van die twee werelden, het persoonlijke voor een jonge man in Berlijn en het wereldse politieke toneel dat ten strijde trekt voor zijn ogen.

Bijwonen van geschiedenis

Bijzonder is het, als je iets bijwoont wat de loop van de geschiedenis verandert, of misschien beter gezegd: wat de loop van de geschiedenis is. Maar is het al bijzonder als je er bij bent? Of alleen achteraf? Wat zeggen de mensen, hoe komt het dat ze allemaal op een bepaald moment zich ergens bevinden, en geweldloos een strip onheilsland onklaar maken? Het stuk land dat bekend stond als de Todesstreife, de Doodsstrip, aangezien soldaten je neerschoten zodra je je daar bevond. Wat zich op het ene moment als ontwijfelbare dichtheid liet zien, werd het volgende moment jubelend teneergehaald, en een paar dagen later waren de spandoeken en vlaggen al te zien in een museum voor hedendaagse kunst. Ironisch, om te bedenken dat een revolutie niet zozeer plaatsvindt op het precieze moment dat het zich voltrekt, maar ook direct in de hoofden van mensen die beseffen wat er precies gebeurt. Om zich later te beseffen dat ze zich dat eigenlijk helemaal niet beseffen.

Het beste ooggetuigenverslag van de Wende

Wat in Duitsland bekend staat als een van de beste ooggetuigenverslagen van de Wende is opgetekend in de Nederlandse taal. Door een buitenstaander, die deelde in de Westelijke vreugde en opwinding, die met verbazing keek naar de snelheid waarmee nieuws en politiek over elkaar heen buitelde. Die het Oosten van het nieuwe Duitsland bezoekt om daar de veranderingen gade te slaan, door te zien hoe de lagen geschiedenis zich op hebben gehoopt of zijn weggewassen door de tijd.

Een bijzonder boek, geschreven door een levendige pen, met een flinke portie bescheidenheid. Een aanrader voor iedereen.

Over het boek:

Berlijn 1989 – 2009
Cees Nooteboom
De Bezige Bij, 2010.

Afbeelding: reinoutdb via Compfight cc.

Advertenties