Spinoza en de vrijheid van denken ipv meningsuiting

De vrijheid van meningsuiting leidt voornamelijk tot een idee van vrijheid waarin mensen het gevoel hebben het recht te hebben om te zeggen wat ze ook maar willen, zelfs als dat pijn doet, zelfs als het discriminatie en ongelijkheid bevestigt en onwetendheid bevordert.

Advertenties

Al kijkend naar het nieuws kom ik meer en meer tot de conclusie dat het wellicht tijd is geworden om een einde te brouwen aan een van die koppige concepten, namelijk het ideaal van de vrijheid van meningsuiting. In een wereld waar meningen nogal eens tot problemen leiden, is het wellicht tijd om geheel op te houden met het cultiveren van meningen. Vooral wanneer het hebben van een mening wordt gezien als een ‘daad’, als ‘iets doen’, als ‘iets bijdragen’ aan de samenleving. Terwijl de vrijheid van meningsuiting toch ook voornamelijk leidt tot een idee van vrijheid waarin mensen het gevoel hebben het recht te hebben om te zeggen wat ze ook maar willen, zelfs als dat pijn doet, zelfs als het discriminatie en ongelijkheid bevestigt en onwetendheid bevordert.

Wanneer we beseffen dat we in ons denken voornamelijk worden gelimiteerd door de wereld waarin we ons bevinden, dan moeten we ook concluderen dat onze meningen niets anders kunnen zijn dat een bevestiging van dat wat we al zijn, en van dat wat we al weten.

 7201886880_23f21ac36e_b

Lees verder Spinoza en de vrijheid van denken ipv meningsuiting

Recensie: Aanwijzingen voor het goede leven

Het goede leven is waar het uiteindelijk allemaal om gaat. Die inzet is hoog voor het onderwerp van een boek, maar tegelijkertijd is het volgens Erik Pool ook de diepste vraag die de mens zichzelf kan stellen. De vraag naar de zin van het bestaan. Het boek “Aanwijzingen voor het goede leven” gaat aan de hand van vijf basisvragen in op deze allesomvattende vraag. Een recensie.

Reflectie of antwoorden?

Een boek over levenskunst, met aanwijzingen voor het goede leven. Het maakt wat sceptisch: zijn aanwijzingen niet van die vingertjes die precies vertellen wat je zou moeten doen om het doel, het goede leven, te vinden? Is dit een boek met antwoorden, een zelfhulpboek voor als ik even uit het oog ben verloren waar het leven ookal weer om draait?

Nee, gelukkig niet. Al snel blijkt dat zelfs een scherpe definitie over wat ‘levenskunst’ precies inhoudt uitblijft. Het gesprek erover is waardevoller. Geen antwoorden dus, wel een rijk overzicht van wat voor dingen er allemaal gezegd zijn over de thematiek in literatuur en filosofie. En ondertussen blijven dezelfde vragen herhaald worden: wat is het goede leven, en hoe handel ik daarnaar? De filosofie is daarbij een kunst om het goede leven op het spoor te komen. “Levenskunst is… een anders leren nadenken over het leven dat je leidt.”

Zinvolle tweedeling

De manier om elke vraag vanuit twee invalshoeken te benaderen – eentje die er van uitgaat dat de mens een solitair, zelfstandig wezen is, en eentje die de verbondenheid met anderen benadrukt – maakt de reflectie op elke vraag die wordt gesteld heel rijk. Zo kan worden aanvaard dat vrijheid belangrijk is wanneer het gaat om het vormgeven van je wezen, maar geen richtinggevend principe is op zichzelf. Het feit dat we altijd al samen leven, maakt dat de vrijheid niet zozeer wordt ingeperkt, maar eerder alles in perspectief zet. Het maakt dat de complexiteit van het leven als geheel de drijfveer van het onderzoek blijft.

Passend bij deze samenleving

Levenskunst is een houding die erg past bij de huidige samenleving en een leemte opvult die een puur rationele en technologische levensvisie achterlaat. Maar, zoals Pool ook benoemt, is het niet duidelijk waarom de waarde van de individuele persoon zoveel belangrijker is dan andere zaken, ookal past dit goed bij onze ‘geïndividualiseerde maatschappij’. Levenskunst-filosofie is dus niet zozeer iets nieuws, maar noodzakelijk ‘voor een nieuwe levensoriëntatie in de consumptiemaatschappij’ (Eric Fromm). Omdat we echt contact nodig hebben tussen mensen (Hannah Arendt).

Uiteindelijk past levenskunst dus bij onze tijd en wordt er in het boek voornamelijk vanuit het nut van de levenskunst geredeneerd. Misschien ook terecht, maar het zou ook zeker interessant zijn als wat kritischere geluiden uit bijvoorbeeld de hoek van Paul van Tongeren aandacht zouden krijgen.

Aanrader

Dit boek is zeker een aanrader. Niet alleen voor mensen die de weg kwijt zijn, of rondlopen met levensvragen. Ook voor iedereen überhaupt interesse heeft in levens- en zinvragen, of zich met filosofie in het algemeen willen bezighouden is dit boek zeker een aanrader. Het mooie is onder andere dat het in een vlotte taal geschreven is. Filosofische basistermen zoals eudaimonia worden op een zeer toegankelijke manier ingeleid en beschreven, zonder zwaar te worden. Daarnaast is het ook zeer interessant voor degene die zich al langere tijd met de levenskunst bezighoudt, juist vanwege de rijkheid aan invalshoeken en dwarsverbanden die worden gelegd.

Achteraf was het ook fijn geweest als er een gouden tip verborgen was in een van de hoofdstukken, zo’n speciale knop die je alleen maar in hoeft te drukken om tot het goede leven te komen. De zender op de televisie waar je op af kunt stemmen om alle antwoorden te krijgen. Maar helaas, zo simpel is het niet. Of, misschien toch wel. Want is dat niet de essentie van reflectie, van belangrijke vragen stellen… het afstemmen op je eigen levenskunst?

Praktische informatie

Aanwijzingen voor het goede leven – Over levenskunst en de zoektocht naar zin
Erik Pool
Uitgeverij Boom
212 bladzijdes.

Eerder gepubliceerd op Zinweb.nl