Recensie: Ketters van Ayaan Hirsi Ali

Ayaan Hirsi Ali schreef al eerder boeken over de Islam, over haar ervaringen binnen en buiten de Islam, en betaalde daarvoor een hoge prijs: doodsbedreigingen zijn haar niet vreemd. Nu treedt ze weer naar buiten. Zie hier het eerdere artikel over het verschijnen van een “pleidooi voor een hervorming van de islam”.

Skeptisch

Ik moet zeggen dat ik zeer skeptisch begon te lezen. Dat kwam voornamelijk door wat ze op de eerste bladzijdes schreef – dat het zien van de Arabische Lente (die revolutie / opstand / verandering in Egypte in 2010-2011) Hirsi Ali er toe bracht haar mening over moslims te herzien. Ze had eerst niet gedacht dat ze ooit zouden veranderen, maar het zien van de Arabische Lente veranderde haar: sommige moslims wilden weldegelijk verandering.

Dat lijkt nogal een zeer oppervlakkige manier van betogen. Maar gaanderweg het boek begon ik steeds meer het doel en de beweegreden voor het schrijven van dit boek te begrijpen. De kern daarvan ligt in het onderscheid tussen ketter en afvallige.

Ketter of afvallige?

Een afvallige is iemand die eerder het geloof omarmde maar dit geloof later afzweert of de eer van dat geloof kwaad aandoet. In het islamitische recht staat hier de doodstraf op. Het voortbestaan van het geloof, de gemeenschap van ware gelovigen is nu eenmaal belangrijker dan de eenlingen die zich hier tegen willen verzetten en het kwaad willen doen.

Een ketter is iemand die aan wil zetten tot een hervorming van binnenuit. Zoals Hirsi Ali zegt: “Bij religieuze hervormingen krijgt de term altijd een omgekeerde betekenis: de ketter van vandaag is de hervormer van morgen…” (p.38) In plaats van zich terug te trekken uit het debat, en daarmee de overwinning weg te geven aan de groep moslims die een politieke Medina-definitie van de Islam aanhangen waarbij teruggaan naar de tijd van de Profeet centraal staat, vraagt ze om gezien te worden als een ketter. Als een hervormer die naar de basis van de Islam kijkt om te zien waar de problemen liggen. Ze pleit voor de mogelijkheid van de rede. Want wanneer de Islam werkelijk goed is, waarom is het gebruik van de rede dan volgens de Medina-moslims zo gevaarlijk?

Probleem van de moderniteit

Ten grondslag van de vijf punten die hervormd moeten worden volgens Hirsi Ali ligt het probleem van de moderniteit. Een liberale moslim, een gematigde Mekka-moslim voor wie de islam gaat om een innerlijke houding, komt in aanraking met de moderne wereld en heeft dan te maken met een cognitieve dissonantie – hoe verenig je dat allerlei technologische en medische ontwikkelingen zijn gedaan door mensen die vanuit geloofsopzicht niet deugen? Volgens Hirsi Ali zijn er twee reacties: je terugtrekken in een cocon en je veilig voelen in je eigen wereldje. Maar dat werkte voor een eerste generatie moslim-immigranten in het westen, de tweede generatie lukt dat niet. Waardoor ze ofwel de islam opgeven, ofwel Medina-moslim worden: het vestigen van een politiek en sociaal geheel waarbij de Islam de wetten en morele waarden aangeeft.

Het alternatief: Hervorming

Volgens Hirsi Ali is er nog een derde mogelijkheid, die echter nog nooit heeft plaatsgevonden maar waarvoor volgens haar de tijd nu wel rijp is: hervorming van de islam. Het gaat te ver om samen te vatten welke punten ze aan wil pakken, en dat zou ook afdoen aan het werk dat ze heeft geschreven. In weinig woorden stuurt ze regelrecht aan op de kern van geloof die momenteel extremisme mogelijk maakt, die in de Medina-opvatting van de islam verankerd ligt.

Het mooie is dat Hirsi Ali daarmee niet direct de Islam in zijn geheel verwerpt, ze ziet de mogelijkheid en de kracht van het geloof dat er ook is. Maar om dat geloof zijn kracht te geven, moet het ontdaan worden van allerlei historische zaken die in de loop van de tijd met de islam zijn vermengd: bijvoorbeeld de Arabische tribale gewoontes.

Zeker een aanrader dus. Ook voor een niet-moslim, omdat het inzichten geeft in spanningen en historische processen die zeer verhelderend zijn.

Over het boek:

Ketters – Pleidooi voor hervorming van de Islam
Ayaan Hirsi Ali
Uitgeverij Atlas Cntact, 2015.

Afbeelding: siaronj via Compfight cc.

Eerder gepubliceerd op Zinweb.nl.

Advertenties