Betekenis van de varkenskop

Steeds meer delen van dode varkens vinden een weg naar het openbare debat. Waar ze vroeger gewoon verbrand, in stukjes gehakt, opgegeten en verwerkt werden door een goed geoliede machine van de Nederlandse veeteelt, blijkt het nu eenvoudig genoeg om er aan te komen. Varkenskoppen, hele kadavers. Ze worden vergaard, meegenomen, verscheept en op specifieke plekken achtergelaten. Voor gebedshuizen, bouwgronden en scholen. Waarom?

Advertenties

Steeds meer delen van dode varkens vinden een weg naar het openbare debat. Waar ze vroeger gewoon verbrand, in stukjes gehakt, opgegeten en verwerkt werden door een goed geoliede machine van de Nederlandse veeteelt, blijkt het nu eenvoudig genoeg om er aan te komen. Varkenskoppen, hele kadavers. Ze worden vergaard, meegenomen, verscheept en op specifieke plekken achtergelaten. Voor gebedshuizen, bouwgronden en scholen. Waarom?

Jij bent een varken? Of: lekker onderdeel van de maaltijd?

De betekenis van de varken lijkt heel voor de hand liggend. Alleen lopen die betekenissen wel redelijk uiteen. Volgens columnist Theodor Hofman (Parool) is “[d]e boodschap van zo’n kop: jij bent een varken en binnenkort zie jij er net zo uit als dit varken.” Ook in de Vlaamse media wordt het krijgen van een varkenskop gezien als een doodsbedreiging. Helaas ook bij die media-uitingen geen uitleg waarom die betekenis daar aan gelinkt is. 

Volgens cultuurtheoloog Frank Bosman, via de website van RTL, is er toch echt wel een driedubbele negatieve betekenis aan de varken verbonden. Hoewel ik me afvraag of mensen die varkens ophangen deze theoretische en geschiedkundige kennis ook hebben. Maar dan zullen we ook moeten kijken naar waar betekenis vandaan komt, maar laten we eerst eens zien wat Bosman te zeggen heeft: “Ten eerste betekent een dood dier altijd een doodsbedreiging. Denk aan de maffia die als dreigement een paardenkop neerleggen. In veel culturen staat dit voor een voorspelling: ‘dit gaat ook met jou gebeuren’. Daarnaast worden dieren en in het bijzonder varkens gebruikt, al sinds de Middeleeuwen, om minderheden te stigmatiseren. Toen waren het joden, nu zijn het moslims”, gaat Bosman verder. “In die religies wordt het varken als onrein gezien. Dat is dus de derde reden om voor een varken te kiezen: het is een belediging en is bedoeld om te kwetsen.”

Toch zou je net zo goed hele andere dingen kunnen kiezen om te benoemen. Zo zijn varkenskoppen zijn een belangrijk onderdeel van de Nederlandse en Europese cultuur. In België worden ze gebruikt bij het ontgroenen van studenten, die dan bijvoorbeeld de varkenskop moeten zoenen. Tenminste, als we de bronnen mogen geloven. Maar de varkenskop wordt toch vooral gebruikt en verkocht door slagers om een smakelijk onderdeel te worden van een maaltijd. We kennen allemaal het beeld van een varken met een appel in zijn bek, dat enkel een esthetische rol speelt, om de aanblik van een lelijke varkenskop iets te verzachten.

4978688227_b9ce82d0cf_b

Gebedshuizen en varkens

Maar dat neergooien van varkenskoppen voor gebedshuizen, wie doen dat en wat is de betekenis er van? Misschien waren het wel katholieken die er de heilige Antonius mee wilde vereren zoals elk jaar op 17 januari. Eigenlijk moet je dan bieden op de varkenskop, maar deze katholieken hebben de varkenskop blijkbaar geschonken. Vriendelijk eigenlijk.

De link met de Islam, waarbij varkens als een onrein dier wordt aangeduid wordt vaak gelegd. Overigens is een varken in vele culturen en religies onrein, maar goed, je kunt niet iedereen tegelijkertijd een varkenskop aanbieden. Maar, zoals een vertegenwoordiger van een moskee die ook een varkenskop mocht ontvangen al stelt, “‘De daders moeten ook weten dat een varkenskop gooien op een plaats van gebed niet de minste betekenis heeft’, voegt Onder er aan toe. ‘Die wordt daardoor niet ontwijd. Dit misverstand doet al enige jaren in bepaalde kringen de ronde en wordt door internetfora in zwang gehouden.'”

Oftewel, de link tussen varkens en religie is er wel degelijk, maar om een eenduidige betekenis aan te wijzen zullen we eens moeten kijken waar betekenis eigenlijk vandaan komt, hoe betekenis tot stand komt.

Waar komt betekenis vandaan?

Misschien moeten we teruggaan naar de plek waar betekenis vandaan komt. Binnen de filosofie zijn daar verschillende theorieën voor. Zo zou je er van uit kunnen gaan dat betekenis in het voorwerp zelf verborgen ligt. Om de betekenis van een varkenskop te achterhalen zul je dan goed naar het voorwerp zelf moeten kijken. Een kleine rondgang op Google – onze hedendaagse bron van informatie – doet vermoeden dat een varkenskop een geliefd onderdeel van de Nederlandse voedselvoorziening is, waar vele recepten voor te vinden zijn. Maar verder dan een letterlijke betekenis zul je dan niet snel komen, en dus is deze theorie niet heel bruikbaar.

Een andere en meer gangbare manier om betekenis te achterhalen is om degene die het symbool van de varkenskop gebruikt te vragen naar de betekenis. Door de anonimiteit van de daders is dit echter heel lastig. Er wordt dan soms teruggegrepen op bronnen rondom wat mogelijk de daders kunnen zijn. Maar dat is een erg omslachtige manier om te ontdekken wat de werkelijke betekenis van de originele betekenisgever is.

Wittgenstein, Derrida en Foucault

Hoe kunnen we dan iets te weten te komen over de betekenis van het achterlaten van varkenskoppen? Wanneer we kijken naar Wittgenstein, dan is er enkel een betekenis zoals iets wordt gebruikt. Er is geen vaste betekenis in het ding zelf, maar enkel door de manier waarop het een onderdeel vormt in het geheel. En zoals Foucault vanuit zijn boek “De woorden en de dingen” daar aan zou toevoegen, ligt dat gebruik aan de tijd en het gebied waarin het naar voren komt.

Oftewel, zou Derrida er aan toevoegen, moeten we op zoek naar de onderliggende eventueel onbewuste vooronderstellingen en vooronderstellingen. Deze vorm van deconstructie leidt ons langs alles wat we tot dusver hebben genoemd, maar we zouden dan ook moeten kijken naar hele andere feiten over varkens in onze samenleving (bijvoorbeeld dat er meer varkens zijn dan mensen in Nederland, en de geliefdheid van varkensvlees, de tekenen van hoge intelligentie in varkens, etc etc.) Een onderzoek dat verder gaat dan deze tekst. Maar wat wel te concluderen is, is dat er in de media een zeer beperkte analyse van de betekenis van de varkenskop naar voren komt, die meer hun eigen vooroordelen en agenda nar voren brengen, dan werkelijk iets zeggen over het gegeven van de varkenskop zelf.

Goede smaak?

De werkelijke betekenis van het laten rondslingeren van varkenskoppen is wat mij betreft nog redelijk onduidelijk. Wel kan geconcludeerd worden dat het van esthetische smaak getuigt wanneer je tenminste de varkenskop een appel in de bek stopt voordat je het achterlaat. Hoewel, over smaak valt niet te twisten.

Afbeeldingen: Ana Gasston via Compfight cc & quimby via Compfight cc.

Auteur: Nobyeni

Freelance Philosopher (PhD). Writer. Thinker. Interested in radical change and human being. Playwright. Dutch World citizen. Lover of books, language, art and coffee.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s