Recensie: Gevallen vogel – Kant, Wittgenstein, Nietzsche, Foucault, Agamben, Lyotard achter tralies

Een autobiografisch boek van een hoogleraar ethiek die eerst terecht en later onterecht in de gevangenis belandde. Het aangrijpende verhaal van Theo van Willigenburg, doordrenkt met filosofie en overpeinzingen.

Advertenties

Een autobiografisch boek van een hoogleraar ethiek die eerst terecht en later onterecht in de gevangenis belandde. Het aangrijpende verhaal van Theo van Willigenburg, doordrenkt met filosofie en overpeinzingen.

Autobiografisch
Er zijn natuurlijk tal van autobiografische werken over mensen die in de gevangenis belanden. Maar dit boek is toch wel echt bijzonder, om meerdere redenen. Ten eerste geeft het een unieke kijk op het Nederlandse gevangeniswezen vanuit een persoonlijk perspectief van iemand wiens beroep het is (was) om ethische vraagstukken te behandelen. Om dan te lezen hoe de dagelijkse gang van zaken achter de tralies van invloed is op de manier waarop een homoseksuele intellectueel zijn eigen identiteit in het gedrang voelt komen, is zeer aangrijpend.

Daarnaast is het zeer interessant om de reflecties op iemands eigen houding te lezen. Het boek is niet echt autobiografisch eigenlijk, het is meer een autografie – soms vraag je je als lezer af of je deze dingen wel zou moeten lezen, zeker een aantal delen zijn zeker ook geschreven puur voor de schrijver zelf, om helderheid en inzicht te verschaffen in zijn eigen doen en laten.

Filosofie
Wat heeft dit dan te maken met filosofie? Dat is heel verschillend. In het eerste deel, ‘Kant in kamp Zeist’ neemt het een hele louterende rol in. Filosofie is niet iets abstracts, maar een houvast voor deze gedetineerde die de lange uren in de cel gebruikt om Immanuel Kant te (her)lezen, aantekeningen makend met een geleende potlood. Het geeft structuur, het geeft houvast.

Later neemt het meer richtinggevende rol in. Zo onderstreept het hoe dagelijkse orde en een dagindeling voor doelgerichtheid en kracht kan zorgen. “Zoals Nietzsche zei: geen levenskunst zonder harde, dagelijkse oefening!” Onderwerpen die een grote rol innemen in de persoonlijke reflecties en ervaringen achter de tralies vormen het uitgangspunt om in te gaan op wat filosofen over dat soort onderwerpen te zeggen hebben. Nietzsche’s ideeën over waarden en morele orde. En natuurlijk Foucault’s bekende uitweidingen over de samenleving die volgens hem bestaat uit een moderne beheersvorm en machtsparadigma.

Interessante combinatie
En zo wordt het boek een interessante combinatie van filosofie en autobiografie. Het is niet alleen interessant om te lezen hoe een gevangeniservaring een persoon beïnvloed in zijn identiteit en manier van leven. Het is ook interessant hoe onderwerpen waar filosofen over spreken ook in een leven achter tralies van meerwaarde zijn. Hoe Agamben spreekt over het naakte lichaam om na te gaan waarom gedetinieerden zich zo vaak uit moeten kleden voor de ogen van hun bewakers. “Macht is bij Agamben bij uitstek de macht om mensen uit te kleden… (…) de logica van de soevereiniteit.”

“Het is een wereld van wantrouwige vriendschappen, verschuivende coalities, heimelijk machtsvertoon en leugenachtige verhalen. En ik doe mee. Ik speel mijn rol van veroordeelde ‘fraudeur’. Ik leef van de leugen.
Totdat de celdeur dichtgaat en ik me even kan laven aan filosofie, theologie en Bach.”

Interview
Onlangs interviewde Trouw de auteur van Gevallen vogel, Theo van Willigenburg. In de inleiding leest u het volgende: Ethicus Theo van Willigenburg had seks met een minderjarige, belandde in de cel, en leerde de mens van een heel nieuwe kant kennen.

Het gehele interview kunt u nalezen (na registratie bij Blendle) via deze link.

Gevallen vogel achter tralies
Theo van Willigenburg
Uitgeverij Damon
2014

Afbeelding: Peter Fuchs via Compfight cc.

Auteur: Nobyeni

Freelance Philosopher (PhD). Writer. Thinker. Interested in radical change and human being. Playwright. Dutch World citizen. Lover of books, language, art and coffee.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s